Τα Σεπτεμβριανά στη Σμύρνη (6-7 Σεπτ. 1955) και μια τουρκική συγγνώμη



Τα Σεπτεμβριανά στη Σμύρνη (6-7 Σεπτ. 1955) και μια τουρκική συγγνώμη*



Το ανθελληνικό πογκρόμ των Σεπτεμβριανών του 1955 είχε μεν ως στόχο τον ακμαίο ελληνισμό της Πόλης, δεν άφησε όμως αλώβητη και τη μικρή κοινότητα των Ελλήνων της Σμύρνης. Στις 6-7 Σεπτεμβρίου 1955 ο τουρκικός όχλος έστρεψε τη μανία του σε ό,τι ήταν ελληνικό: Κατέστρεψε το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής της Σμύρνης, που λειτουργούσε στο στρατηγείο του Ν.Α.Τ.Ο. για τις ανάγκες των Ελλήνων αξιωματικών. Λεηλάτησε τα σπίτια των στρατιωτικών, κατέστρεψε τα αυτοκίνητά τους και προπηλάκισε αρκετούς από αυτούς και μέλη των οικογενειών τους. Επιτέθηκε στο ελληνικό περίπτερο στην Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης και έκαψε την ελληνική σημαία. Τέλος πυρπόλησε το μισθωμένο κτήριο που χρησιμοποιούσε το ελληνικό κράτος ως προξενικό κατάστημα.

Τα “Σεπτεμβριανά” στην Πόλη (6-7 Σεπτ. 1955) – Μια μαρτυρία



Τα “Σεπτεμβριανά” στην Πόλη – Μια μαρτυρία*



Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) το νέο τουρκικό κράτος έθεσε ως βασικό στόχο του τον εκτουρκισμό όλων των τομέων της ζωής, κυρίως της οικονομίας και της παιδείας. Αυτή η εθνικιστική πολιτική σηματοδοτήθηκε με το σύνθημα “η Τουρκία για τους Τούρκους” και υλοποιήθηκε με την εχθρική αντιμετώπιση των μειονοτικών πληθυσμών: Ελλήνων, Αρμενίων και Εβραίων. Έτσι, παρά τις προβλέψεις της Συνθήκης της Λωζάνης για σεβασμό των μειονοτικών δικαιωμάτων και παρά τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων (με την προσέγγιση Βενιζέλου – Ατατούρκ και την υπογραφή του ελληνοτουρκικού συμφώνου φιλίας το 1930), άρχισε για την ελληνική μειονότητα της Πόλης ένα χρονικό αλλεπάλληλων καταπιέσεων, αποκλεισμών και διακρίσεων, που κορυφώθηκαν με τα επαχθή μέτρα της περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: το μέτρο της “επιστράτευσης των 20 ηλικιών” του 1941 και αμέσως μετά το “βαρλίκι” (“Varlık Vergisi”, “Φόρο Περιουσίας”) του 1942-43.[1]. Τα μέτρα αυτά έπληξαν καίρια την ελληνική και τις άλλες μειονότητες, δεν πέτυχαν όμως τον αντικειμενικό τους σκοπό: να τις “εξαφανίσουν” από την αγορά και να καταστήσουν κυρίαρχο το μουσουλμανικό στοιχείο στην οικονομία του τουρκικού κράτους. Ο τουρκικός εθνικισμός θα επανερχόταν δριμύτερος με τα “Σεπτεμβριανά” του 1955, που αποτέλεσαν την πιο ακραία και βίαιη εκδήλωση της ανθελληνικής πολιτικής που εφαρμόστηκε από την ίδρυση του σύγχρονου τουρκικού κράτους.

26 Ιουλίου 1915, “πάνδημον συλλαλητήριον” για τη “θυσία της Καβάλλας”



26 Ιουλίου 1915, “πάνδημον συλλαλητήριον” για τη “θυσία της Καβάλλας” 




“Οι Έλληνες, οι Τούρκοι και οι Ισραηλίται της επαρχίας Καβάλλας συνελθόντες εις πάνδημον συλλαλητήριον σήμερον επί τη ειδήσει της υπό των Δυνάμεων της Συνεννοήσεως ζητηθείσης παραχωρήσεως αυτής εις τους Βουλγάρους, διαμαρτυρόμεθα εντονότατα εν ονόματι του πολιτισμού και της αρχής των εθνικοτήτων δι’ άδικον παραχώρησιν των Ελληνικοτάτων μερών, εις α ούτε υπάρχει, ούτε υπήρξε ποτέ Βούλγαρος κάτοικος.

“Οι άνδρες στην τόγκα” - Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλιο του 1933



“Οι άνδρες στην τόγκα” - Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλιο του 1933


Μια από πιο λαμπρές σελίδες στην ιστορία του εργατικού κινήματος της Καβάλας αποτελεί η εξέγερση των καπνεργατών τον Ιούλιο του 1933. Τα γεγονότα είναι σε γενικές γραμμές γνωστά: Στις 20 Ιουλίου η καπνεμπορική επιχείρηση Μπενβενίστε ανακοίνωσε ξαφνικά την απόλυση όλων των ανδρών καπνεργατών! Έχοντας αποφασίσει να εισαγάγει το σύστημα της “τόγκας”, της απλουστευμένης επεξεργασίας των καπνών, θα χρησιμοποιούσε μόνο γυναίκες, που είχαν χαμηλότερο μεροκάματο! Αμέσως οι καπνεργάτες κατέλαβαν τις αποθήκες, οι δυνάμεις καταστολής απέκλεισαν τα εργοστάσια, ο απεργιακός αναβρασμός εξαπλώθηκε σ’ όλους τους κλάδους και η πόλη έγινε πεδίο καθημερινών διαδηλώσεων και βίαιων συγκρούσεων. Όλη η Καβάλα τάχθηκε με το μέρος των καπνεργατών και οι Αρχές υποχρεώθηκαν να αναζητήσουν συμβιβαστικές λύσεις.

Η Αρχαιολογική Υπηρεσία και το έργο της στην Καβάλα από τη δεκαετία του 1930 μέχρι τις μέρες μας



Η Αρχαιολογική Υπηρεσία στην Καβάλα*



Μία από τις βασικές μέριμνες του νεοσύστατου ελληνικού κράτους ήταν προστασία και η ανάδειξη των αρχαιοτήτων. Για το σκοπό αυτό ιδρύθηκε το 1833 η Αρχαιολογική Υπηρεσία, με λιγοστό βέβαια προσωπικό και μέσα πενιχρά. Αρωγός στην ανεπαρκή κρατική προσπάθεια έρχεται το 1837 η ιδιωτική πρωτοβουλία, με την ίδρυση της εν Aθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.

Τα παλικάρια της Καβάλας στον “Αβέρωφ” - Η απελευθέρωση, 26 Ιουνίου 1913



Τα παλικάρια της Καβάλας στον “Αβέρωφ”


Η απελευθέρωση – 26 Ιουνίου 1913
Ημέρα ορόσημο για την τοπική μας ιστορία η Τετάρτη 26 Ιουνίου 1913. Τα γεγονότα είναι γνωστά και αρκεί μια συνοπτική υπόμνησή τους. Ενώ ο ελληνικός στρατός βάδιζε προς την κατεχόμενη από τους Βουλγάρους Ανατολική Μακεδονία, στις 22 Ιουνίου καταπλέουν στη Θάσο ελληνικά πολεμικά, με ναυαρχίδα τον “Αβέρωφ”, και τη μεθεπόμενη φθάνουν από τη Θεσσαλονίκη κενά μεταγωγικά πλοία. 

Η παιδεία στην Καβάλα 1860-1880: Τα σχολεία και οι πρώτες εκπαιδευτικές δομές (δεκ.1860) - οι εθνικοί στόχοι και ο ενδοκοινοτικός αγώνας για τον έλεγχο της εκπαίδευσης (δεκ.1870)



Η παιδεία στην Καβάλα 1860-1880 *

Πάνω αριστ.: Μαθητές του Αρρεναγωγείου Καβάλας σε εκδρομή, 1891-92 (οικογ. αρχείο Γ. Αστεριάδη) - Πάνω δεξιά: Εξετάσεις μαθητών ενώπιον της ειδικής επιτροπής και του κοινού της Καβάλας και παρουσία της Φιλαρμονικής, μάλλον αρχές 20ου αι.. (Αρχείο Δημ. Μουσείου Καβάλας) - Κάτω αριστ.: Γυμνασικές επιδείξεις στο κοινοτικό Γυμναστήριο (στη θέση του σημερινού δημοτικού σχολείου του Αγίου Ιωάννη), δεκ. 1910 - Κάτω δεξιά: Τίτλος σπουδών μαθητή (της οικογ. Φέσσα), 1910.

Τα σχολεία και οι πρώτες εκπαιδευτικές δομές (δεκαετία 1860)

Μέχρι το 1879 όλα τα σχολεία της Καβάλας στεγάζονταν στο διδακτήριο της Παναγίας. Το σχολικό κτίριο βρισκόταν μέσα στην αυλή της εκκλησίας, περίπου στη θέση του σημερινού σχολείου, και κατά το 19ο αιώνα πρέπει να χρησιμοποιήθηκε και ως έδρα του αρχιερατικού επιτρόπου να φιλοξένησε υπηρεσίες της Μητρόπολης. Αυτό τουλάχιστον υποδηλώνουν κάποιες αναφορές στους κώδικες της κοινότητας, όπως: «(οικόπεδο) κείμενον ν τ συνοικί Μαχαλ κα συνορεον φ’ νός με τόν ερόν ναόν τς Κοιμήσεως τς Θεοτόκου... κ τρίτου με Δημοτικήν Σχολήν (λλοτε Μητρόπολιν)» (1902).[1] Κατεδαφίστηκε γύρω στα 1920 για να επεκταθεί η αυλή της εκκλησίας.

Όψεις της κοινοτικής ζωής στην Καβάλα του 19ου – αρχών 20ού αιώνα: Οι υιοθεσίες και η πρόνοια για τα άπορα και τα ορφανά παιδιά



Όψεις της κοινοτικής ζωής στην Καβάλα του 19ου – αρχών 20ού αιώνα: Οι υιοθεσίες και η πρόνοια για τα άπορα και τα ορφανά παιδιά*

 
Αριστ.: Έγγραφο στον Κώδικα 1864-1889 - Δεξ.: Νικ. Γκύζη, "Τα ορφανά"

Ο μελετητής των κωδίκων της Ελληνικής Κοινότητας εκπλήσσεται από το πλήθος των παιδιών που μεγάλωναν έξω από τους κόλπους της φυσικής τους οικογένειας. Η ορφάνια και η ανέχεια (και πολύ λιγότερο οι εξωσυζυγικές σχέσεις) οδηγούσαν πολλά απ’ αυτά σε θετές οικογένειες. Τα περισσότερα ήσαν παιδιά από γειτονικές αγροτικές περιοχές και από τη Θάσο. 

Ένας “Κωνσταντίνος Παλαιολόγος” στην Κωνσταντινούπολη το 1821



Ένας “Κωνσταντίνος Παλαιολόγος” στην Κωνσταντινούπολη το 1821*


Κατά τη μακραίωνη περίοδο της σκλαβιάς το Γένος κράτησε άσβεστη την ελπίδα της εθνικής αποκατάστασης, με χρησμούς και προφητείες, διηγήσεις και δημοτικά τραγούδια. Ιδιαίτερη θέση σ’ αυτές τις παραδόσεις κατέχει ο  τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, που με την ηρωική πατριωτική του στάση και τον τραγικό του θάνατο του συγκίνησε βαθιά και εξακολουθεί να συγκινεί τη λαϊκή ψυχή. Ο «μαρμαρωμένος βασιλιάς» πέρασε στο χώρο των εθνικών θρύλων και η αναγέννηση του συνδέθηκε με την ανάκτηση της Πόλης, τη μελλοντική απελευθέρωση του Γένους και την αποκατάσταση του αυτοκρατορικού μεγαλείου. Όλα αυτά αποτέλεσαν και την πνευματική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αργότερα η επίσημη ιδεολογία της Μεγάλης Ιδέας.

Όψεις της κοινοτικής ζωής στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Τα γηρατειά, ο θάνατος και η διαθήκη



Όψεις της κοινοτικής ζωής στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Τα γηρατειά, ο θάνατος και η διαθήκη*





Την εποχή που ιστορούμε για λίγους έγραφε η μοίρα να φτάσουν στα γεράματα. Ο θάνατος καραδοκούσε συνήθως πιο νωρίς. Κι ήταν πιο αποτρόπαιος, όταν έκοβε το νήμα της ζωής στα πρώτα βήματά της ή στα ωραιότερα χρόνια της. «Ἡ πλάξ αὕτη καλύπτει ἄνθος ἀρτίως μαρανθέν, νεάνιδα, παρθένον εἰκοσιδιετῆ, τήν Φραντζεσκούλαν Μ. Φοσκόλου ἐκ Σμύρνης, ἀποθανοῦσαν τήν 1ην Νοεμβρίου 1852». Και στα γαλλικά: «Τελευταία μαρτυρία αγάπης απ’ την οικογένειά της που θρηνεί. Εδώ αναπαύεται η Françoise M. Foscolo, που πέθανε την 1η Νοεμβρίου 1852 στην ηλικία των 22 ετών. Προσευχηθείτε γι’ αυτήν».[1]